Türkiye'de Seçim Sistemi Değişmeli Ama Nasıl? Demokratik İstikrar İçin Dar Bölgeli Çoğunluk Sistemine Geçilmeli.

Seçim sisteminden önce Siyasal Partiler Yasası değişmeli ve lider diktatörlüğüne izin veren düzenlemelerin önüne geçilmeli, parti üyelerinin ön seçimler yoluyla aşağıdan yukarıya parti liderliğini tayin ettiği bir sistem kurulmalı. Ama bu konuyu sonraya bırakıp şimdi seçim sistemi hakkında bir iki şey söylemek istiyorum. Aslında burada iki tartışma var: İlki, başkanlık sistemi ve parlamenter-meclis sistem arasında, ikinci tartışma meclise girecek milletvekillerinin seçiminde uygulanacak sistemin ne olacağı. Bu ikinci tartışmada da taraflar dar bölgeli- çoğunluk sistemi (single member district) ile geniş bölgeli nisbi temsil (proportional representation) arasında geçiyor. Türkiye şu anda gücün mecliste olduğu parlamenter sistemle yönetiliyor ve meclis üyeleri de (milletvekilleri) nisbi temsil sistemiyle seçiliyor. Adalet Bakanı Cemil Çiçek demiş ki, 'Parlamenter sistem istikrarsızlığa sebep oluyor, devamlı istikrarı sağlamak için başkanlık sistemine geçelim.' Türkiye'nin seçim sisteminde ve sonucunda ortaya çıkan siyasal tabloda bir istikrarsızlık ve dengesizlik olduğu şüphesiz, ve bu konuda sayın bakan Cemil Çiçek'in tespitine katılmamak mümkün değil. Fakat bu istikrarsızlığın sebebini arayan sayın bakan, bana kalırsa, yanlış bir sonuca varmış ve suçu parlamenter sisteme yüklemiş. Tam tersine, yasama yetkisinin mecliste olması Türkiye'nin görece demokratik yapısının teminatıdır. Eğer başkanlık sisteminde olsaydık, Türkiye bugünkü kadar bile demokratik olamazdı. İstikrarı sağlamanın yolu seçim anayasal düzenle oynamak değil, meclise girişi düzenleyen seçim sistemini bugünkü nisbi sistemi bırakıp İngiltere'de olduğu gibi dar bölgeli çoğunluk sistemine geçmektir. Dar bölgeli çoğunluk sistemi ne demek? Örneğin, bugünkü nisbi temsil sistemine göre Kocaeli meclise 10 milletvekili gönderiyor. Peki bu 10 milletvekili nasıl dağıtılıyor? Türkiye'de uygulanan D'Hondt sisteminin inceliklerine girmeden denilebilir ki, her partinin ülke genelinde %10'u geçtiği bir sistemde, Kocaeli'de %20 oy alan bir parti 10 milletvekilinin aşağı yukarı 2'sini kazanır. Oyların Kocaeli genelinde nasıl dağıldığı şimdiki sisteme göre önemsiz. %20 oy alan parti isterse Kocaeli'nin hiçbir ilçesinde beldesinde veya mahallesinde çoğunluğu kazanamış olsun yine de il genelindeki oyu itibariyle ortalama 2 milletvekiline hak kazanır (tabi pek çok parti ülke genelinde %10'u geçemediği için çoğunlukla %20 oy 2 yerine 3 milletvekili getiriyor ama bu ayrı bir konu). Benim teklifim özünde anti-demokratik gözüken bir teklif ve esas amacı demokratik istikrarı sağlamak. Dahası, sayın bakan Cemil Çiçek'in teklif ettiği Başkanlık sistemi Türkiye'de demokrasi için büyük tehlike oluştururken, dar bölgeli çoğunluk sistemi demokrasiyi korurken aynı zamanda istikrarı da sağlar. Dar bölgeli çoğunluk sistemini Kocaeli örneğine uygulayınca ortaya şöyle bir tablo çıkıyor: 10 milletvekili kontenjanı olan Kocaeli ili nüfusu aşağı yukarı birbirine eşit olan 10 seçim bölgesine ayrılıyor ve her bölgede en yüksek oyu alan parti o bölgenin hakkı olan 1 milletvekili kazanıyor. Siyaset bilimcilerin bir kısmının (bence önemli bir kısmının) kanaatı dar bölge sisteminin 2 partili bir meclis ortaya çıkaracağı. Zaten demokratik istikrardan kasıt da iki büyük partinin hakim olduğu güçlü bir meclis. Başkanlık sistemi meclisi hiçe sayarak halk egemenliğini ortadan kaldırabilecekken, dar bölgeli çoğunluğa dayanan parlamenter sistem hem meclisi diğer devlet organlarına karşı güçlendirir hem de demokratik uzlaşmaya ve çoğunluğa teşvik eder. Bu sistemin istikrarı sağlama işlevi bana kalırsa çok açık. Fakat bazıları ilk bakışta dar bölgeli çoğunluk sisteminin anti-demokratik olduğunu öne sürebilir. Esasında değil, tam tersine, dar bölgeli çoğunluk sistemi demokratik çoğunluk ruhunu teşvik eden de bir işleve sahip ama buna daha sonraki bir yazımda değinmek istiyorum. Yine başka bir yazımda ülke genelindeki seçim barajına değin fikirlerimi de özetliyeceğim. Ama öncelikle dar bölgeli çoğunluk sistemi hakkında görüşlerinizi bekliyorum. Eğer bu konuda hem fikirseniz seçim sisteminin dar bölgeli çoğunluğa göre düzenlenerek değiştirilmesi yönünde Türkiye'de kamuoyu oluşturmalı ve sonuç almaya çalışmalıyız. Görüş ve eleştirileriniz bekliyorum.