"Türkiye dindarlaşıyor" mu, yoksa "din elden gidiyor" mu?

Can Dündar dünkü köşeyazısını 'Türkiye Dindarlaşıyor mu?' sorusunu cevaplamaya ayırmış. Ve bence yerinde bir sosyolojik ayrımı ortaya koymuş: Toplumsal anlamda Türkiye'de bireylerin dini vecibelerini yerine getirme oranları göz önünde tutulursa, Dündar'ın da belirttiği gibi, dinin etkisi büyük bir hızla azalmaktadır. Dündar'ın şöyle diyor: TESEV'in 2000 yılında yaptığı araştırmada (Ramazan ayında) 'her gün oruç tutarım' diyenlerin oranı %91 iken, sadece 4 yıl sonra, 2004 yılında ANAR'ın yaptığı araştırmada bu oran %64'e düşmüş!!!

Sizi bilmem ama, amatör bir sosyal bilim insanı olarak ben bu kadar büyük çaplı ve bu kadar hızlı bir toplumsal değişimin dünya üzerinde pek az dönemde -ve bir ihtimal, pek az ülkede- rastlanan türden olduğunan inanıyorum. 4 yılda Ramazan orucu tutanların oranı %27 azalmış! yani Türkiye ölçeğinde, yetişkin nüfusu 50 milyon kabul edersek, Türkiye'de yaşayan 13,5 milyon insan son 4 yıl içinde Ramazan orucu ibadetini bırakmış.

Esasen bu sonuç benim çok sınırlı da olsa kişisel gözlemlerimle tam tamına örtüşüyor. Türkiye'de muhafazakar ve mütedeyyin bir muhitte yaşadım, her ne kadar 7-8 yıldır yılın ezici çoğunluğunu ABD'de geçirsemde, 1990'ların sonundan bugüne gelen süreci de az çok gözlemleme imkanım oldu. En azından bireysel ibadet ölçeğinde kuşkusuz çok belirgin, hızlı, ve ekseriyetle genç kuşaklardan kaynaklanan bir gerileme oldu. Bunun olumlu veya olumsuz bir süreç olduğunun değerlendirmesine girmek istemiyorum; ama benim şahsen tahmin ettiğim ve sonuçta hiç şaşırmadığım bir süreçtir bu.Fakat 'madalyonun öbür yüzü'ne gelince, toplumsal anlamda bireyler üzerinde dinin etkisini kaybetmesi olarak yaşanan bu çok belirgin ve kuşku götürmez sürece karşın, siyasette, medyada, ve diğer kamusal alanlarda dini referanslar son 75-80 yıldır hiç olmadığı kadar arttı.

Bu bir paradoks değil, çünkü bahsettiğimiz iki süreç birbirinden ayırt edilebilir, fakat paradoksal olmasa da 'ironik' bir durum söz konusu bu durumda. Türkiye'de 'halk dindarlaşıyor' söylemiyle 'din elden gidiyor' söyleminin sahibi kesimler, toplumsal ve siyasal anlamda vuku bulan bu görünürde birbirine karşıt süreçleri olduğu gibi kavramalı, ve iddialarını bu verilere göre temellendirmelidirler diye düşünüyorum.

Can Dündar'ın yazısı için http://www.milliyet.com.tr/2006/09/25/yazar/dundar.html

Bir Osmanlı Milletler Topluluğu (Commonwealth) Olmayışı Üzerine...

Türker Alkan bugünkü (20 Eylül 2006- hayat ve zaman ne kadar da çabuk geçiyor...) yazısının ikinci yarısında aynen şöyle demiş:

Türk Dünyası Kurultayı toplandı. Hayırlı olsun. Yalnız sayın Başbakan Erdoğan'ın bir dediğini pek iyi anlayamadım. "İngilizce, Fransızca, İspanyolca konuşan milletler topluluğu gibi, biz de Türkçe konuşan milletler topluluğu kuralım" diyor. Pek fiyakalı bir öneri, ama biraz düşününce anlaşılması zor yanları olduğunu görüyorsunuz. Her şeyden önce, 'İngilizce Konuşan' veya 'Fransızca Konuşan Ülkeler Topluluğu' gibi kuruluşlar yok. Başbakan, muhtemelen İngilizlerin 'Commonwealth', Fransızların da 'La Communauté' dediği kuruluşları kastediyor. Ama bunlar İngilizce ve Fransızca konuşan ülke toplulukları değildir. Bu ülkelerin eski sömürgelerini bir arada tutmak ve kendilerine saygınlık sağlamak için oluşturdukları örgütlerdir. Bu örgütlerin dünya politikasında önemli bir ağırlığı ve işlevi yoktur. Tam tersine, Londra'yı dolduran Pakistanlıların, Paris'i ateşe veren Kuzey Afrikalıların sık sık gösterdiği gibi, metropol ülkelerin başına dert açmaktan başka bir işe yaramıyorlar. İlle de benzer bir iş yapacaksak, Osmanlı'dan kopan Irak, Yemen, Mısır, Suriye, Lübnan, Libya gibi ülkeleri bir çatı altında toplamaya kalkmalıyız ki.. ne diyeyim? Lübnan'a asker gönderme kararı alındığı günlerde eski bir büyükelçimiz, "Aman," diyordu kısık bir sesle, "Osmanlı mirasını hiç anımsatmayalım!"

Benim Değerlendirmem:
Böyle demiş işte sayın Alkan yazısında... Sayın Alkan, isimsiz bir 'eski büyükelçimiz'i kaynak göstererek Osmanlı mirasını hiç anımsatmayalım demiş ama aslında Lübnan'da, Suriye'de, Irak'ta Osmanlı'nın, hatırlandığı kadarıyla, bir parça özlemle anıldığını düşünüyorum ben. Bosna'da, Kosova'da, ve dahi Makedonya'da Osmanlı'ya özlem olduğunu da tahmin ediyorum. Ama Osmanlı Milletler Cemiyeti tarzı bir topluluk olsun demek zaten Osmanlı tekrar kurulsun demek değil ki, alakası bile yok. Sadece kültürel, nostaljik bir yapılanma. Dahası İngiltere ve Fransa'nın benzer örgütlerinin hiçbir siyasi ağırlığı veya değeri olmadığını da yazmış sayın Alkan. Fakat Türker Alkan yanlış bir karşılaştırma yapmış: Osmanlı'nın çok uluslu gerçekliği İngiltere veya Fransa'nın denizaşırı imparatorluklarıyla karşılaştırılamaz, bu çok çok yanlış olur. Genel olarak denizaşırı imparatorluklarla karşılaştırılması yanlış olur. Osmanlı Avrupa'da ancak Avusturya-Macaristan ve Rus İmparatorluklarıyla karşılaştırılabilir. Çünkü Osmanlı her fethettiği bölgeyi az çok kendi memleketi, vatan parçası sayıyordu, Avusturya-Macaristan'da olduğu gibi. Hiç bir bölge 'sömürge' olarak görülmüyordu. Fransa'nın metropol, HindiÇin'in (Vietnam, Laos, Kamboçya), Mali'nin, Senegal'in ve dahi şimdi bağımsız olmuş düzinelerce memleketin sömürge olması gibi bir metropol-sömürge ayrımı tek parça olan imparatorluklarda biraz zor olur zaten. Hoş Rusya'da biraz vardır Orta Asya'ya ve Sibirya'ya karşı, ama mesela Tataristan ve diğer Volga boyu müslüman yerleşimleri Rus vatanının bir parçası sayılır, yabancı sömürge toprağı değil. Fakat asıl büyük benzerlik Avusturya ve Osmanlı arasında kurulmalı, Habsburgların da Osmanlılar gibi 600 sene hüküm sürmesi de cabası. Gelelim asıl soruya: Osmanlı Milletler Topluluğu... Neden olmasın? Yaratıcılıkltan yoksun kısır bir dış politikaya mahkum olmak zorunda mıyız? Nasıl ki Karadeniz Ekonomik İşbirliğini Örgütünü kurduk, çok da iyi oldu, zararı mı oldu? Bulgaristan, Romanya, Gürcistan, Makedonya, Arnavutluk gibi eski Osmanlı ülkeleriyle kurduk bu örgütü. Açıkça Osmanlı Milletler Topluluğunu kurmak çok mı çılgınca? Maalesef çılgınlık şundan kaynaklanıyor: Biz bu örgütü kurarız ama bu örgüte en çok katılması gereken Arap ülkelerinin liderleri, kendi meşruiyetlerini Osmanlı karşıtlığı üzerinden kurdukları için böyle bir örgüte girmezler gibi geliyor bana. Olsun, girenler sağolsun. Bosna, Arnavutluk, Kosova, ve Makedonya girer, Cezayir ve Bulgaristan bile girer bence, belki de Lübnan ve Yemen Osmanlı olmasa da Pakistan da girer, onlarda tarihsel bir Osmanlı-Türkiye sempatisi var zaten. Şans eseri okuduğum bir yazının bende uyandırdığı izlenimler işte böyle.

Dünya Siyasetinde Uzun Vadeli Güç Dengesi Değişiminin Sancıları Devam Ediyor...

4 Yıl Önce Chicago Maroon gazetesinde yayınladığım bir makale, güncelliğinden birşey kaybetmediğini düşündüğüm için -bir de uzun süredir bu sitede yeni bir yazı yayınlamadığım için- buraya post ediyorum. (Biraz Çetin Altan tarzı oldu; 1977'den bir yazı, der gibi...)http://maroon.uchicago.edu/viewpoints/articles/2002/10/29/global_configuration.php

Global configuration of power

By Sener Akturk October 29, 2002 in Viewpoints

Where do we stand in the broader trajectory of world history? By “we” I don’t only mean the people of the United States but all of humanity. What is going to happen with all of the world’s 215 or so states as political units? Will we have the U.S. continue as the sole hegemonic power in the next century or so, and live in a Pax Americana, assuming that the 1990s have been marked by that peace?The rise of the U.S. to the position of the world’s top economic power took place very early in the 20th century, and some even place its rise to dominance in the 1890s. The rise to economic supremacy made the U.S. the number-one economy in the world by the 1920s and ’30s, despite the Great Depression, which after all, did not hurt the U.S. alone. Another evil that hit all the other great industrial powers, namely the Second World War, did not hit the U.S. as badly. This war indeed further induced and reinforced its economic growth and prosperity, making the U.S. the source of half the world’s industrial production by the end of the war. Yet those days are gone forever, and no one could expect otherwise, since it is impossible for 3% of humanity to provide half the world’s industrial products and at the same time have half the world’s GDP. The situation that emerged after the war, and the relatively privileged and well-deserved place of the U.S. within it, was certainly ephemeral. As everyone knew they would, the United Kingdom, France, the Soviet Union, Germany, Japan, and Italy recovered. No one expected them to become destitute third world countries; they were “doomed” to prosper, but at the same time, no one expected Japan and Germany to recover so well in the way in which they did. For example, Japan exceeded the victors and the defeated alike, rivaling even the U.S economy. Furthermore, with the tide of anti-colonialism, countries like India, Pakistan, Algeria, and Indonesia became independent, and they too began to claim their deserved share of world GDP through industrialization. The U.S. share of the world’s industrial production declined consistently, bringing it to something like 25 percent, down from the 50 percent it happened to be in 1945.The source of military and political power is economic and industrial strength. Immediately after the war, the U.S. had unrivaled bargaining power precisely because of all the stuff that the U.S. factories were producing. You did not need precision bombing of European and Asian cities to coerce their governments to do what the U.S. wanted them to do; they agreed to U.S. demands because economic cooperation was mutually beneficial. The U.S. economy was the driving force behind American power. Overwhelming economic superiority led to overwhelming political superiority and global hegemony. As that economic base of power weakened by almost a half in relative terms, the U.S. does not enjoy the same bargaining power today.There is something quite funny, and I think ephemeral, about the distribution of political-military and economic power among the states today as well. Looking at the world economy ever since the 1970s, we are used to seeing a tri-polar configuration, with the U.S., Japan, and Germany being the three seats of power. Germany is also surrounded by and engaged in a union with a bunch of other wealthy industrialized European countries, calling themselves the “European Union.” Yet Japan and Germany are not seats of military power because they don’t have nuclear bombs in a world where even Israel and Pakistan have them. In the political-military arena, we also confront a tri-polar division: The United States, China, and the Russian Federation are the three countries with nuclear capabilities; strong armies; and enough land, natural resources, and population to become the world’s sole superpower. So the U.S. has to face two contenders in the economic scene and two contenders in the military-political scene.How uninformed is it then, to say that the U.S. is the sole superpower? I think it is just a fantasy to say that the U.S., or for that purpose, any other country, is or can be the sole superpower. But the U.S. enjoys the situation I outlined above, namely, that its economic and political-military contenders are different. No other country since the Soviet Union could combine economic and military power in such a way as to challenge the U.S. in both of these fields. Yet, just as the situation after the Second World War was, this is also a passing phenomenon. If this is the case, which nation might be the likely candidate, combining formidable military power with an economy that rivals the U.S.?China seems to be the most likely, yet not the only candidate. The Chinese GDP, at least in terms of purchasing power, is already large. China has nuclear weapons, a seat on the United Nations security council, a million-man-strong army, a land area that equals the U.S., and a population more than four times that of the United States. Russia, if it can reverse the demographic trend toward a devastating decline in its population and bring along an economic recovery, can easily bounce back and become a superpower again, this time with a capitalist ideology. What about Japan and Germany? With that much land and population, can they become superpowers even if they do acquire nuclear weapons? Japan can, due to its isolated status as an island nation, emulate the British empire if it can supplement itself with components of military power. For countries like Germany and Japan, which already have nuclear power plants, building a nuclear missile is very easy. Germany can compensate for its small population (80 million) by subjugating the European Union to its wishes.There are yet other countries with huge unrealized potential. Brazil is the most important one that comes to my mind. With a land area that almost equals that of the U.S. and a population that is more than a hundred and fifty million, a prosperous and militarily mighty Brazil could easily become a superpower. India is another case in point, though lacking many components of power, whereas Indonesia is lacking all components except population. The other countries of the world, countries below a population of a hundred million people and a land area of three million square kilometers (one third of the size of the U.S.) are not contenders.As such, we have identified the political-military and economic configuration of power in the world, as of the year 2002, and the trends that favor the rise of other powers vis-à-vis the relative decline of the United States. Next week, I will look at the U.S. and its foreign policy as one of a declining superpower and what that means for us as the residents of this country and as responsible human beings.